Sağlık

Kolesterol

Son yılların tartışma konusu olan kolesterol, insan sağlığı için büyük önem taşır. Kolesterol insanlarda olduğu kadar diğer memeli canlılarda da vardır. Hayatın devamı için yağımsı madde olan kolesterole ihtiyaç vardır. Peki son zamanların gündem maddesi olan” kolesterol” nedir? Kolesterol çeşitleri nelerdir? Kolesterol neden yükselir?  Kolesterole ne iyi gelir?Tüm merak edilenleri bu yazımızda bulacaksınız…

Kolesterol

Kolesterol, İnsanların ve diğer memelilerin hücre yapısı ve kanında bulunan yağımsı bir maddedir. Kolesterol, kan plazmasında taşınır ve endokrin sistem ve sindirim sisteminde görevleri vardır. Beyin, kalp, göz, sinir sistemi, sinir dokusu, bağışıklık sistemi, karaciğer başta olmak üzere pek çok organımızda kolesterol bulunur. Tüm hücrelerde var olan, hücre zarının temel temel bileşenlerini oluşturur ve vücutta pek çok görevi vardır.

Kolesterolün bir bölümü hayvansal gıdalardan temin edilir. Ancak büyük kısmı karaciğer tarafından üretilir.

Kolesterol seviyesinin olması gerekenden fazla olması vücutta pek çok hastalığa sebep olur. 

Kanda depolanan kötü huylu kolesterol, damar tıkanıklığına, safra taşı gibi safra kesesi hastalıklarına ve birçok hastalığa zemin hazırlar.

Kötü kolesterol Nedir?

Toplumda “kötü kolesterol olarak” bilinen kolesterol türü, aslında kolesterol maddesinin kendi değildir. Kötü kolesterol olarak bilinen kolesterolü kanda götürülmesini sağlayan maddenin( molekül) özelliğidir. 

Vücutta, diğer yağlar gibi kolesterol de lipoproteinlerin olarak adlandırılan maddeler tarafından taşınır. 

Lipoproteinlerin iki türü, yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) ve düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL)  bahsi en çok geçen kolesterol türleridir.

Toplumda “kötü kolesterol” olarak bilineni  LDL düşük yoğunluklu lipoprotein türüdür.

LDL, (kötü kolesterol) görevi, kandaki kolesterolü vücudun ihtiyacı olan yerlere aktarmakla görevlidir.

Ancak, LDL seviyesinin artması damarlarda fazla kolesterol birikmesine sebep olur. Bunun sonucu kalp damar hastalıkları başta olmak üzere bazı hastalıklar oluşur. Kötü huylu kolesterol denmesinin nedeni budur.

İyi Huylu Kolesterol

İyi kolesterol olarak adlandırılan HDL, kolesterolün doku ve damarlardan karaciğere transferini sağlar, bunun sonucunda kolesterolün damar çeperinde yığılmasını önler. Bu sayede kalp ve damar sağlığını korunmuş olur.

Kolesterol Neden Yükselir?

Kolesterol Yükselmesinin Nedenleri

Kolesterolü yükselten bazı etkenler şunlardır:

Beslenme tarzı

Kişinin yaşam tarzında beslenme önemli yer kaplar.  Kolesterolün yükselmesinin de en büyük sebebi yanlış beslenme tarzıdır. 

Özellikle hayvansal gıdalar ve yüksek kalorili besinler kolesterolü yükseltmede çok etkilidir.

Tereyağ, krema, süt, kaymak bu besinlere örnektir.

Fazla kilo

Sağlıksız beslenme birçok hastalığın ana sebebidir. Fazla kilo da bunların başında gelir. Vücudun yağ seviyesinin yükselmesi şişmanlığa sebep olduğu gibi, HDL olarak bilinen iyi kolesterolün seviyesini düşmesine sebep olur.

İlaçlar

Sivilce ilaçları, kalp ilaçları gibi ilaçlar kolesterol yükselmesine sebep olur.

Yaşlılık

Yaş ile beraber doğru orantıda kolesterol de yükselir. Ayrıca kadınların  menopoz döneminde kolesterol seviyesinde artış görülür.

Hastalıklar

Kolesterolün yükselmesinde bazı hastalıklarda etkilidir. Hipotiroit, diyabet, böbrek ve karaciğer rahatsızlıkları kolesterol yükselmesinde önemli derecede rol oynar.

Sigara

Sigaranın sağlığa zararları saymakla bitmiyor. Sigara iyi huylu kolesterolün oranını yaklaşık %15 azaltır.  Vücutta HDL seviyesinin düşük olması, toksik etkilerini artırır ve kalp krizi ihtimalini çoğaltır.

Genetik faktör

Genetik faktörler kolesterol yükselmesinde etkilidir.

Kişi, sağlıklı ve dengeli beslenen, ideal kilosunda olan biri bile olsa kolesterol seviyesi yüksek olabilir.

Yüksek kolesterol Niçin Tehlikeli?

LDL yani kötü kolesterol vücudun doğası gereği sürekli, belirli oranda üretilir. Bazen, farklı nedenlerden dolayı kolesterolün kandaki değeri olması gerektiğinden fazla  artar. Bunun sonucu kolesterol molekülü(maddesi) atardamar çeperinde farklı moleküllerle birleşir ve damar sertliği oluşur. 

Damar sertliği aniden meydana gelmez, zaman içinde ağır ağır oluşur. 

Damar sertliği, organlara kan akımı’nı sekteye uğratır.  Beslenmesi sekteye uğrayan organ sağlık açısından problem yaşar. Örneğin, böbrekleri besleyen damar tıkanmışsa, böbrek yetmezliği meydana gelebilir.

Kötü kolesterol artışı başta kalp ve damar olmak üzere birçok hastalığa ortam hazırlar.

Kolesterol Kaç Olmalı?

İnsan sağlığının önemi için kolesterol değerleri normal seviyelerde olmalıdır.

Sağlıklı bir kişide kandaki:

LDL seviyesi 130 mg/dL’nin altında 

Total kolesterol 200 mg/ dL’nin altında

Trigliserit seviyesi 150 mg/ dL’nin altında

HDL seviyesi erkeklerde 50 mg/dL üzerinde

HDL seviyesi kadınlarda 40 mg/ dL üzerinde olmalıdır.

Yüksek Kolesterol Belirtileri

Vücutta yüksek kolesterol nedeniyle bazı belirtiler kendini gösterir. Bu belirtilerden  bazıları şunlardır:

  • Göğüsde ağrı hissetme
  • Göz çevresinde ve yüzde meydana gelen sarı renkli yağ bezeleri
  • Ayak ve bacaklarda ağrı
  • Ayak ve bacaklarda uyuşma
  • Halsiz ve yorgun hissetme
  • Yaraların zor iyileşmesi
  • Baş dönmesi
  • Cildin solgun olması
  • Cilt altında yağ toplanması
  • Cilt lekelenmeleri
  • Nefes darlığı
  • Vücutta oluşan morluklar

Kötü kolesterol Nasıl Düşürülür

Kolesterol seviyesinin yüksek olması başta  damar sertliği olmak üzere birçok hastalığa davetiye çıkartır. Sağlıklı bir yaşam sürmek için mutlaka kolesterol seviyesi normal düzeye getirilmelidir. 

İlk başta kolesterolün neden yüksek olduğunun sebebi tespit edilir. Böbrek, karaciğer gibi hastalıklar, kolesterol düzeyinin yükselmesinde etkilidir. Kolesterol hastalık kaynaklı yükselmiş ise, önce hastalık tedavi edilir.

Kolesterol yükselmesinin sebebi hastalık değil ise, doktor kolesterol seviyesine göre tedavi belirler. Bu tedavi bazen beslenme düzeninde yapılan değişikliklerle olur, bazende doktor ilaç tedavisi uygun görür.

Doktor uygun tedaviyi kan kolesterol,  ve trigliserid düzeyine göre belirler.

Kolesterol Diyeti

Kolesterol Diyetinde Nelere Dikkat Edilmeli?

Doktor muayene sonrası diyet tavsiye ederek uzman bir diyetisyene yönlendirebilir. Bu şekilde beslenme beslenme kaynaklı yüksek kolesterol, kontrol altına alınır.

Kolesterol yüksek oranda hayvansal gıdalar ve yağlardan vücuda alınır. Aynı zamanda, vücudun sağlıklı ve dengeli beslenmesi için hayvansal gıdalara ihtiyacı vardır. 

Diyetisyenin beslenme programını bu dengeyi gözeterek hazırlar.

Kolesterol diyetinde şunlara dikkat edilmelidir;

  • Süt ve süt ürünleri yağsız veya yarım yağlı tercih edilmeli
  • Kırmızı et haftada 1-2 defa tercih edilmeli
  • Tavuk etinin derisi tüketilmemeli
  • Fast food gıdalardan uzak durulmalı
  • Trans yağ kullanılmamalı
  • Tereyağ ve kuyruk yağ gibi hayvansal yağlar tercih edilmemeli
  • Mevsiminde olan meyve ve sebzeler bol bol tüketilmeli

Kolesterol denildiğinde akla gelen ilk gıdalardan biri yumurta olur. Yumurta hakkında yapılan tartışmalar insanlarda biraz kafa karışıklığına sebep oldu.

Ancak güzel bir protein deposu olan yumurtanın, kolesterolün yükselmesinde bir etkisinin olmadığı anlaşıldı.

Yüksek kolesterolü olan kişiler, haftada 2-3 yumurta tüketiminde sorun olmaz.

Kolesterole Ne İyi Gelir?

Kolesterolü Düşüren Gıdalar

Zeytinyağ

Zeytinyağ zengin antioksidanı sayesinde kötü kolesterolü düşürür, iyi kolesterolün ise seviyesini yükseltir. Kalp dostu olan zeytinyağ tekli doymamış yağ kaynağıdır.  Günde iki kaşık zeytinyağ tüketilebilir.

Badem

Kuruyemiş olarak severek tükettiğimiz badem, iyi kolesterol seviyesini yükseltir, kötü kolesterol seviyesini düşürür. Badem, doymamış yağlar bakımından zengindir, bu özelliği ona kolesterol dengede tutmayı sağlar.

Günde bir avuç badem tüketilebilir.

Yulaf

Tam bir lif deposu olan yulaf, kolesterolün kanda emilmesini önler.  Buda kolesterol seviyesini dengeler.

Barbunya

Barbunya da tam bir lif kaynağıdır. Çözülebilir lif kaynağı olan barbunya, kötü kolesterolü düşürmede oldukça etkilidir.

Domates

Domates içinde bol miktarda likopen barındırır. Araştırmalar sonucunda likopenin damar tıkanıklığını önlediği gözlenmiştir. Ayrıca, likopenin kötü kolesterol düzeyini düşürdüğü gözlenmiştir.

Yabanmersini

Yabanmersini, kötü kolesterolün ( LDL), kandaki değerini düşürür. Bu etkinin sebebinin, yabanmersininin karaciğer fonksiyonlarını desteklemesinden kaynaklandığı tespit edilmiştir.

Bu destek sayesinde kolesterol vücuttan daha hızlı uzaklaştırılıyor.

Avokado

Avokado, kalp dostu olan doymamış yağ asitleri barındırır. Bu asitler, trigliserid ve kolesterolü düşürür, iyi kolesterolü yükseltir. Avokado ile ilgili detaylı bilgiye https://baksanabi.com/avokado/ sayfasından ulaşabilirsiniz.

Uyarı!

Bahsettiğimiz bu besinler, bazı ilaçlarla etkileşime geçebilir. Doktorunuza sormadan yardımcı tedaviye yönelmeyin…

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu